Supremecourt On Detention And Arrest:ଅଟକ ଓ ଗିରଫକୁ ନେଇ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ବଡ଼ ରାୟ
ମନଇଛା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନିଜ ହେପାଜତରେ ରଖିପାରିବନି। ସେଥିଲାଗି ସମୟସୀମା ସ୍ଥିର କଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ। କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ଭିତରେ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟଙ୍କ ଆଗରେ ହାଜର କରିବାର ସମୟକୁ ନେଇ ସ୍ପଷ୍ଟ କଲେ। ଔପଚାରିକ ଗିରଫ ସମୟରୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ପୁଲିସ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ ଥର ହେପାଜତକୁ ନେବା ସମୟରୁ ଏହି ୨୪ ଘଣ୍ଟା ଗଣା ହେବ। ୨୪ ଘଣ୍ଟା ଭିତରେ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟଙ୍କ ଆଗରେ ପୁଲିସ ହାଜର ନକଲେ, ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଗିରଫଦାରି ଓ ଅଟକକୁ ନେଇ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଐତିହାସିକ ରାୟ। ପୁଲିସର ମନମାନି ଆଉ ଚଳିବନି। ମନଇଛା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନିଜ ହେପାଜତରେ ରଖିପାରିବନି। ସେଥିଲାଗି ସମୟସୀମା ସ୍ଥିର କଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ। କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ଭିତରେ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟଙ୍କ ଆଗରେ ହାଜର କରିବାର ସମୟକୁ ନେଇ ସ୍ପଷ୍ଟ କଲେ। ଔପଚାରିକ ଗିରଫ ସମୟରୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ପୁଲିସ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ ଥର ହେପାଜତକୁ ନେବା ସମୟରୁ ଏହି ୨୪ ଘଣ୍ଟା ଗଣା ହେବ। ୨୪ ଘଣ୍ଟା ଭିତରେ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟଙ୍କ ଆଗରେ ପୁଲିସ ହାଜର ନକଲେ, ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଜଷ୍ଟିସ ଉଜ୍ୱଳ ଭୂୟାଁ ଓ ଜଷ୍ଟିସ ଅତୁଲ ଏସ.ଚନ୍ଦୁରକରଙ୍କ ଖଣ୍ଡପୀଠ କହିଛନ୍ତି, ୨୪ ଘଣ୍ଟାର ସାମ୍ୱିଧାନିକ ନିୟମରୁ ବର୍ତ୍ତିବାକୁ ଅଟକ ଓ ଗିରଫ ସମୟ ଭିତରେ ଅଲଗା ବା କୃତ୍ରିମ ବଫର ସମୟ ରହିପାରିବନି। ଯଦି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପୁଲିସ ହେପାଜତକୁ ନେବାର ୨୪ ଘଣ୍ଟା ଭିତରେ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟଙ୍କ ଆଗରେ ହାଜର କରିବନି ପୁଲିସ, ତାକୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେବା ଦରକାର ଯେ, ଅଦାଲତରେ ହାଜର ସମୟର ବାସ୍ତବିକ ଟାଇମିଂକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେବେ। ମୋଟ୍ ଉପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ ପୁଲିସର ମନମାନି ଆଉ ଚଳିବନି। ମନଇଛା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନିଜ ହେପାଜତରେ ରଖିପାରିବନି।
୨୪ ଘଣ୍ଟାର ହିସାବ ଏବେଠାରୁ କେବେ ଆରମ୍ଭ ହେବ?
ଭାରତରେ ପୁଲିସ କାହାକୁ ଅଟକ ରଖିଲେ, ତାଙ୍କୁ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ଙ୍କ ଆଗରେ ହାଜର କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ୨୪ ଘଣ୍ଟାର ଗଣନା ଔପଚାରିକ ଗିରଫ ରେକର୍ଡ ହେବା ସମୟରୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଯେଉଁ ସମୟରୁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନତା ବାସ୍ତବରେ ଛଡ଼ାଇ ନିଆଯାଏ, ସେହି ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବ ବୋଲି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଆଜି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ରାୟ ପୁଲିସ ହେପାଜତରେ ରଖିବା, ଗିରଫ ଦେଖାଇବାରେ ବିଳମ୍ୱ ଏବଂ ମାନବାଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ସହ ଜଡ଼ିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଇନଗତ ପ୍ରସଙ୍ଗ।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରାୟ କ'ଣ?
ଜଷ୍ଟିସ୍ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭୂୟାଁ ଓ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଅତୁଲ୍ ଏସ୍. ଚନ୍ଦୁରକରଙ୍କ ଖଣ୍ଡପୀଠ କହିଛନ୍ତି:
ପୁଲିସ କାହାକୁ ଅଟକ ରଖି ତାଙ୍କ ଚଳାଚଳର ସ୍ୱାଧୀନତା ଛଡ଼ାଇ ନେଲେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ୨୪ ଘଣ୍ଟାର ହିସାବ ଆରମ୍ଭ ହେବ।
ପରେ ଗିରଫ ମେମୋରେ ଅନ୍ୟ ସମୟ ଲେଖିଦେଲେ ଏହି ସମୟ ବଦଳିବ ନାହିଁ।
୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ଙ୍କ ଆଗରେ ହାଜର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଅଦାଲତକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଯାତ୍ରା ସମୟକୁ ଏଥିରୁ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇପାରିବ।
ନିୟମ ଭାଙ୍ଗି ଅବୈଧ ହେପାଜତରେ ରଖାଯାଇଥିଲେ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଦେବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ।
କେଉଁ ଘଟଣାରୁ ଏହି ରାୟ ଆସିଲା?
ଏହି ମାମଲାଟି ତ୍ରିପୁରାର ଏକ ଡ୍ରଗ୍ସ ଚୋରାଚାଲାଣ ମାମଲା ସହ ଜଡ଼ିତ। ଅଭିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କଠାରୁ ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଜବତ ହୋଇଥିବା ଅଭିଯୋଗ ଥିଲା।
ଘଟଣାକ୍ରମ ଅନୁସାରେ:
1. ୨୯ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୫ରେ ତଦନ୍ତକାରୀ ଟିମ୍ ଅଭିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅଟକ ରଖିଥିଲା।
2. କିନ୍ତୁ ପୁଲିସ ରେକର୍ଡରେ ଔପଚାରିକ ଗିରଫ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
3. ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିଲା ଯେ, ଏଭଳି ଭାବେ ଗିରଫର ସମୟ ବଦଳାଇ ୨୪ ଘଣ୍ଟାର ସାମ୍ବିଧାନିକ ନିୟମକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇଛି।
4. ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏହି ଯୁକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଅଟକ ରଖିବାର ପ୍ରକୃତ ସମୟରୁ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ଗଣନା କରିଥିଲେ।
5. ଅଭିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ଙ୍କ ଆଗରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପରେ ହାଜର କରାଯାଇଥିବାରୁ ହେପାଜତକୁ ଅବୈଧ ଘୋଷଣା କରି ମୁକ୍ତି ଦେବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
ଆଉ କେଉଁ ନୂଆ ନିୟମ ଉପରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଜୋର୍ ଦେଇଛନ୍ତି?
ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୧, ୨୦୨୬ରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଗିରଫର କାରଣ ଲିଖିତ ଭାବରେ ଜଣାଇବା ଏବଂ ଅବୈଧ ଗିରଫ ପରେ ପୁନର୍ବାର ଗିରଫ କରିବା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
ଗିରଫର କାରଣ ଲିଖିତ ଭାବରେ ଦେବା:
ଗିରଫ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କାହିଁକି ଗିରଫ କରାଯାଉଛି, ତାହା ଲିଖିତ ଭାବରେ ଜଣାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ବୁଝିପାରୁଥିବା ଭାଷାରେ କାରଣ ଜଣାଇବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଏହି ଅଧିକାର କେବଳ ସାଧାରଣ ଅପରାଧ ପାଇଁ ନୁହେଁ; ବିଶେଷ ଆଇନ ଅଧୀନରେ ହୋଇଥିବା ଗିରଫ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହେବ।
ଯଦି ଗିରଫ ଅବୈଧ ହୁଏ:
ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ।
ପୁଲିସ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପୁଣି ଗିରଫ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ପୁନର୍ବାର ଗିରଫ ପାଇଁ ପୁଲିସକୁ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ଙ୍କ ଅନୁମତି ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ପୂର୍ବରୁ କାହିଁକି ଗିରଫର କାରଣ ଜଣାଯାଇନଥିଲା, ତାହାର ଯୁକ୍ତି ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ବରିଷ୍ଠ ପୁଲିସ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ ଓ ବିଭାଗୀୟ ତଦନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ହେବ।
ଭାରତୀୟ ସମ୍ୱିଧାନର କେଉଁ ଧାରା ଏଥିରେ ଲାଗୁ ହେଉଛି?
ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା
ଅଧିକାର
ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୨୧
ଜୀବନ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଅଧିକାର
ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୨୨(୧)
ଗିରଫର କାରଣ ଜାଣିବା ଓ ଓକିଲଙ୍କ ସହାୟତା ପାଇବା
ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୨୨(୨)
୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ଙ୍କ ଆଗରେ ହାଜର ହେବା
ଏହି ଅଧିକାରଗୁଡ଼ିକ ନାଗରିକଙ୍କୁ ମନମୁଖୀ ଗିରଫ ଓ ଅବୈଧ ହେପାଜତରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ।
ଏହି ରାୟର ପ୍ରଭାବ କ'ଣ ହେବ?
ପୁଲିସ ଅଟକ ରଖିବାର ପ୍ରକୃତ ସମୟକୁ ରେକର୍ଡ କରିବାକୁ ଅଧିକ ଦାୟିତ୍ୱବାନ ହେବ।
ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଥାନାରେ ରଖି ପରେ ଗିରଫ ଦେଖାଇବା ଉପରେ ଆଇନଗତ ରୋକ ଲାଗିବ।
ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ମାନେ ରିମାଣ୍ଡ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଅଟକ ରଖିବାର ପ୍ରକୃତ ସମୟ ଯାଞ୍ଚ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ହେପାଜତରେ ନିର୍ଯାତନା ଓ ଜବରଦସ୍ତି ସ୍ୱୀକାରୋକ୍ତି ଆଦାୟ ଭଳି ଘଟଣା ରୋକିବାରେ ଏହି ନିୟମ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।
ଏହାର ଅର୍ଥ କ'ଣ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ପରେ ଗିରଫ କରିହେବ ନାହିଁ?
ନା। ଏହାର ଅର୍ଥ ସେପରି ନୁହେଁ। ପୁଲିସ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ତଦନ୍ତ କରିପାରିବ ଓ ଗିରଫ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବ। କିନ୍ତୁ କାହାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଛଡ଼ାଇ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ୨୪ ଘଣ୍ଟାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ଙ୍କ ନିରୀକ୍ଷଣ ବିନା ହେପାଜତରେ ରଖିପାରିବନି। ଏହା ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖିବା ଜରୁରୀ ଯେ, ଅବୈଧ ଗିରଫରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ଅର୍ଥ ଅଭିଯୁକ୍ତ ଦୋଷମୁକ୍ତ ହୋଇଗଲେ ତାହା ନୁହେଁ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଏହି ରାୟ ପୁଲିସର ଗିରଫ କ୍ଷମତାକୁ ଆଇନର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ସହ ନାଗରିକଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ମାନବାଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି।