Maa Kushmanda: ନବରାତ୍ରୀର ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ପୂଜା, ଜାଣନ୍ତୁ ମା’ଙ୍କ ମହିମା ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ

ଭୁବନେଶ୍ୱର: ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ନବଦୁର୍ଗାଙ୍କ ନଅଟି ସ୍ୱରୂପର ପୂଜାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ନବରାତ୍ରୀର ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ଆରାଧନା କରାଯାଏ। ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ, ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ନିଜର ମନ୍ଦ ହସ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ହସରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।

କିଏ ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା?

ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ହେଉଛନ୍ତି ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ୱରୂପ। ନବଦୁର୍ଗାଙ୍କ କ୍ରମରେ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଘଣ୍ଟାଙ୍କ ପରେ ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଦେବୀ କବଚରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନବଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଧାର୍ମିକ କଥାନୁସାରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ଚାରିଆଡ଼େ ଅନ୍ଧକାର ଛାଇ ରହିଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ନିଜର ଦିବ୍ୟ ହସ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିଶକ୍ତି ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ସହ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳର ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିକୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଅସୀମ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।

ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟଭୁଜା ଦେବୀ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଆଠଟି ହାତରେ ଜଳପାତ୍ର, ଧନୁ, ବାଣ, ପଦ୍ମ, ଅମୃତ କଳସ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ଜପମାଳା ରହିଥିବା ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ। ତାଙ୍କର ବାହନ ସିଂହ ବୋଲି ପ୍ରଚଳିତ ରହିଛି। ତେବେ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ଓ ଚିତ୍ରକଳା ପରମ୍ପରାରେ ମା’ଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବାହନର ବର୍ଣ୍ଣନାରେ କିଛି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ‘କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କଖାରୁ ବା ଏକ ପ୍ରକାର ଲାଉଜାତୀୟ ଫଳ ସହ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ଫଳକୁ ମା’ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବାର ବିଧି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।

ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ପୂଜାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ବିଧି

ନବରାତ୍ରୀର ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ଭକ୍ତମାନେ ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିର ସହ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଯୋଗ ପରମ୍ପରାର କେତେକ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ଏହି ଦିନର ଉପାସନାକୁ ଅନାହତ ଚକ୍ର ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ମା’ଙ୍କ ଆରାଧନା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତମାନେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରନ୍ତି।

ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଉଠି ସ୍ନାନ କରି ସଫା ଓ ପରିଷ୍କାର ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରନ୍ତୁ। ଏହାପରେ ପୂଜାସ୍ଥଳକୁ ସଫା କରି ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳନ କରନ୍ତୁ। ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଫୁଲ, ଫଳ, ଧୂପ, ଦୀପ, ମିଠା ଓ ସୁହାଗ ସାମଗ୍ରୀ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ଏହାପରେ ମା’ଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଭୋଗ ଲଗାନ୍ତୁ ଏବଂ ଶେଷରେ ଭକ୍ତିଭାବର ସହ ମା’ଙ୍କ ଆରତୀ କରନ୍ତୁ। ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କୁ କଖାରୁ ଅର୍ପଣ କରିବାର ମଧ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଭକ୍ତମାନେ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରି ମା’ଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ କାମନା କରିଥାନ୍ତି।

ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର:

ଓଁ ଦେବୀ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାୟୈ ନମଃ।

ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ଆରାଧନା ଭକ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଆଶା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶାନ୍ତିର ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ କରିଥାଏ।