Maa Skandamata: ମାତୃତ୍ୱ ଓ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ମା’ ସ୍କନ୍ଦମାତା, ନବରାତ୍ରୀର ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ହୁଏ ପୂଜା

ଭୁବନେଶ୍ୱର: ନବରାତ୍ରୀର ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱରୂପ ମା’ ସ୍କନ୍ଦମାତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମା’ ସ୍କନ୍ଦମାତା ହେଉଛନ୍ତି ଦେବସେନାପତି କାର୍ତ୍ତିକେୟ ବା ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଜନନୀ। ତାଙ୍କର ଏହି ମାତୃସ୍ୱରୂପ ଭକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହ, ମମତା, ଶକ୍ତି ଓ ସାହସର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ, ମା’ଙ୍କ ଆରାଧନା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି, ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

କିପରି ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ମା’ ସ୍କନ୍ଦମାତା?

ମା’ ସ୍କନ୍ଦମାତାଙ୍କର ଚାରିଟି ହାତ ଓ ତିନୋଟି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଧାର୍ମିକ ଚିତ୍ରଣରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ମା’ଙ୍କର ଦୁଇଟି ହାତରେ ପଦ୍ମଫୁଲ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ବେଳେ ଗୋଟିଏ ହାତରେ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା ରହିଥାଏ। ଅନ୍ୟ ହାତରେ ସେ ନିଜ ପୁତ୍ର ବାଳକ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କୋଳରେ ଧାରଣ କରିଥାଆନ୍ତି। ସିଂହ ତାଙ୍କର ବାହନ ଭାବେ ପରିଚିତ। ମା’ଙ୍କ ଦେହର ବର୍ଣ୍ଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ମନୋହର। ପଦ୍ମ ଉପରେ ବିରାଜମାନ କରୁଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ‘ପଦ୍ମାସନା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଏହି ରୂପ ମାତୃତ୍ୱ, କରୁଣା ଓ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ।

ମା’ ସ୍କନ୍ଦମାତାଙ୍କ ପୌରାଣିକ କଥା

ଶିବ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ମା’ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବିବାହ ପରେ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତାରକାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାର ବଢ଼ିବାରୁ ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ କୈଳାସରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ। ପୌରାଣିକ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଗମନ ସମୟରେ ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିଲା। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପରେ ଶିବଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ସେହି ଶକ୍ତିକୁ ସପ୍ତଋଷିଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଛଅ ଜଣଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଘଟଣାକ୍ରମ ମାଧ୍ୟମରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାର ଜଳଧାରା ତାହାକୁ ନଳଖାଗଡ଼ା ଜଙ୍ଗଲ ନିକଟକୁ ନେଇଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ଏକ ଶିଶୁର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଶିଶୁ ଥିଲେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ବା ସ୍କନ୍ଦ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ମା’ ପାର୍ବତୀ ଓ ଭଗବାନ ଶିବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲେ। ମା’ ପାର୍ବତୀ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କୋଳରେ ଧରି ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଇ ଲାଳନପାଳନ କରିଥିଲେ। ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଏହି ଅପାର ସ୍ନେହ ଓ ମମତାମୟୀ ରୂପ ହିଁ ‘ସ୍କନ୍ଦମାତା’ ଭାବେ ପୂଜିତ ହେଲା। ଧାର୍ମିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ମା’ ପାର୍ବତୀ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ‘ଶକ୍ତି’ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ପରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଏହି ଶକ୍ତି ବଳରେ ତାରକାସୁରକୁ ବଧ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତା’ର ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିରେ ଧର୍ମ ଓ ଶାନ୍ତି ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ମା’ଙ୍କ ଆରାଧନାର ମହତ୍ତ୍ୱ

ନବରାତ୍ରୀର ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ମା’ ସ୍କନ୍ଦମାତାଙ୍କ ପୂଜା କରି ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ କାମନା କରନ୍ତି। ମା’ଙ୍କ ମାତୃସ୍ୱରୂପ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ, ସହନଶୀଳତା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟପରାୟଣତାର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଥାଏ। ତାଙ୍କର ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା ଭୟ ଦୂର କରିବା ଓ ପଦ୍ମଫୁଲ ପବିତ୍ରତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ବିବେଚିତ।

ମା’ ସ୍କନ୍ଦମାତାଙ୍କ ଆରାଧନା ଆମକୁ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ, ମାତୃତ୍ୱର ସ୍ନେହ ଓ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିର ସମନ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନରେ ସାହସ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧର୍ମପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ପ୍ରେରଣା ମିଳିଥାଏ।