Maa Katyayani: ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀ: ନବଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଷଷ୍ଠ ସ୍ୱରୂପ, ଜାଣନ୍ତୁ ମହିଷାସୁର ବଧର ପୌରାଣିକ କଥା

ଭୁବନେଶ୍ବର: ନବରାତ୍ରିର ଷଷ୍ଠ ଦିନରେ ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱରୂପ ଅଧର୍ମର ବିନାଶ ଓ ଧର୍ମର ପୁନଃସ୍ଥାପନାର ପ୍ରତୀକ। ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରାରେ ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ପରାକ୍ରମୀ ଯୋଦ୍ଧା ଦେବୀ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କର ଚାରି ହସ୍ତ ଓ ତିନୋଟି ନୟନ ରହିଥିବା ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ। ସେ ସିଂହ ଉପରେ ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଖଡ଼୍ଗ ଓ ପଦ୍ମ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ହସ୍ତରେ ଅଭୟ ଓ ବରଦ ମୁଦ୍ରା ରହିଥାଏ। ଖଡ଼୍ଗ ଅନ୍ୟାୟର ବିନାଶର ପ୍ରତୀକ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ପଦ୍ମ ପବିତ୍ରତା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ସନ୍ଦେଶ ଦିଏ। ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ବରଦ ମୁଦ୍ରା ଆଶୀର୍ବାଦର ପ୍ରତୀକ।

ମା’ଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବର ପୌରାଣିକ କଥା

ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ମହିଷାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିଲେ। ଏହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ତେଜରୁ ଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା। ମହର୍ଷି କାତ୍ୟାୟନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବାରୁ ସେ କାତ୍ୟାୟନୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ ମା’ ମହିଷାସୁର ସହ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରି ତାକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଦେବୀ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଦୁର୍ଗାପୂଜାରେ ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ବିଜୟକୁ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।

ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମା’ଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ

ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ଯଜୁର୍ବେଦର ତୈତ୍ତିରୀୟ ଆରଣ୍ୟକ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମିଳେ। ବାମନ ପୁରାଣ, ଦେବୀ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣର ଅଂଶ ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। କାଳିକା ପୁରାଣରେ ଓଡ଼ିଶାର ଓଡ୍ରଦେଶ ସହ ଜଡ଼ିତ ତାନ୍ତ୍ରିକ ପରମ୍ପରାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।

କାତ୍ୟାୟନୀ ବ୍ରତର ମହତ୍ତ୍ୱ

ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧରେ କାତ୍ୟାୟନୀ ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି। ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ ମାର୍ଗଶୀର ମାସରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ରୂପେ ପାଇବାର କାମନା କରି ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ। ନବରାତ୍ରିର ଷଷ୍ଠ ଦିନରେ ମା’ଙ୍କ ପୂଜା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସାହସ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଲଢ଼ିବାର ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ମହିଷାସୁର ବଧର କଥା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଶେଷରେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ବିଜୟ ହୋଇଥାଏ।

ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶକ୍ତି, ସାହସ, ମାତୃତ୍ୱ ଓ ଧର୍ମରକ୍ଷାର ପ୍ରତୀକ। ନବରାତ୍ରିର ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନରେ ତାଙ୍କ ଆରାଧନା ଭକ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଆସ୍ଥା ଓ ସକାରାତ୍ମକତା ଜାଗ୍ରତ କରେ।